De wintermarkt van Jokkmokk

Vandaag kijken we eens naar Jokkmokk waar jaarlijks een populaire wintermarkt wordt gehouden. De eerste bebouwing van Jokkmokk dateert uit 1602 toen het dorp als marktplaats gesticht werd door koning Karel IX van Zweden. De eerste markt voor en door de Samen kwam in 1605 en wordt nog steeds jaarlijks als Jokkmokks vintermarknad gehouden.

Deze wintermarkt, gehouden op de eerste donderdag, vrijdag en zaterdag van februari, biedt de Samen uit geheel Lapland de kans hun waren aan te bieden en zo nodig te ruilen. De markt heeft dus een lange geschiedenis met een 400 jaar oude traditie en is een waar feest, een buitengewone gebeurtenis. Al weken voordat de markt begint bruist de hele gemeenschap van activiteit. De straten worden van sneeuw ontdaan, vrachtwagens vol worden het dorp uit gereden, de planning voor de marktkraampjes begint, de mensen zijn weer vol verwachtingen. De eerste bezoekers komen al het weekend vóór de markt, warm gekleed met bonten mutsen en dikke parka's. Velen komen jaar na jaar terug.

Dit jaar wordt de markt gehouden van 2 t/m 4 februari, dus a.s. donderdag begint het spektakel. Jokkmokk is qua oppervlakte bijna de grootste gemeente van Zweden, maar er wonen slechts circa 3000 mensen. Tijdens de markt is het er een drukte van jewelste met ieder jaar ongeveer 40.000 bezoekers! Veel van de plaatselijke winkels en ondernemers (onder hen zijn Sami mensen met hun eigen rendieren) verdienen bijna een derde van hun jaarlijkse inkomen op deze markt.

De wintermarkt van Jokkmokk is dus een van de oudste markten van Zweden. Hier kun je nog veel meer lezen over de geschiedenis. De gemeente Jokkmokk hoopt door het grote aantal bezoekers ook mensen naar Jokkmokk te lokken. Men wil graag meer inwoners. Overigens proberen zeer veel gemeenten in Norrland dat. Men huurt zelfs stands op buitenlandse emigratiebeurzen. Ook op de komende emigratiebeurs in Nederland (over naar ik meen een week of twee) wordt Norrland weer goed vertegenwoordigd door verschillende gemeenten.

Er zijn natuurlijk verschillende manieren om in Jokkmokk te komen, maar deze is wel erg apart! Met Inlandsbanan. Deze trein, die er buiten deze reis van bijna een week alleen maar een zomerdienst op nahoudt, stopt ook in Hoting. We hebben hier een heel leuk stationnetje :-).

Ook is het leuk om eens een kijkje te nemen op de site van ILLUA, gevestigd in de uitgestrekte bossen in het hart van het berggebied van Jokkmokk. In enkele jaren hebben ze een vaardigheid voor het bouwen van iglo's ontwikkeld. Je kunt er overnachten in een iglo die al gebouwd is, maar je kunt er ook zelf een maken, je kunt er een sledehondentocht maken of een tocht met een sneeuwscooter.

Nou, ideeën genoeg voor een wintervakantie in Norrland en dan hebben we het alleen nog maar over Jokkmokk gehad. Wij wonen een kleine 500 km ten zuiden van Jokkmokk, Kiruna is hier 700 km vandaan en de Noordkaap maar liefst 1300 km. We wonen in Jämtland en ik merk dat men in NL dan vaak denkt dat we dan al bijna op de Noordpool wonen. Het gekke is dat ik ’s zomers, als ik al die mensen naar de Noordkaap zie gaan met hun camper of caravan, zelf ook vaak denk: “Jullie zijn er bijna”, in de wetenschap dat ze al zo’n 2100-2400 km gereden hebben als ze uit NL komen. Tegelijkertijd besef ik me dan dat het toch nog zo’n 1300 km is, oftewel een reisje van NL naar de Middellandse Zee!!!

Dit geeft weer eens aan hoe groot Zweden is.

Gon

 

Protest in Jokkmokk

Het is nog maar pas geleden dat de jaarlijkse wintermarkt werd gehouden in Jokkmokk  nabij de Poolcirkel. Ik trakteer jullie nog een keer op bijzonder fleurige foto’s. Ze zijn van de familie Kuhmunen. Elk jaar leidt de lokale Sami oudere, Per Kuhmunen,  zijn rendieren door de geïmproviseerde straatjes van de eeuwenoude Jokkmokk wintermarkt, het  grootste traditionele Sami festival ter wereld. Per Kuhmunen komt naar de markt met zijn familie (ja, zelfs de kleinkinderen) en zijn rendieren met houten sleeën. Ze parkeren eerst naast de oude Sami kerk, waar de familie dan hun winterjas  omruilt voor de folklore kleding en accessoires alvorens te voet verder te gaan naar de markt. Dat levert dus fraaie plaatjes op…

Per Kuhmunen

De foto's komen van het internet

Maar niet alle Sami vierden dit hoogtepunt toen de traditionele parade met rendieren en sleden door de stad ging. De Sami protesteerden tegen mijnbouw die gepland is in de buurt van Jokkmokk.

‘Is dit het soort wereld waarin we willen leven?’ 

De mijnbouw, bosbouw en waterkrachtinstallaties zijn lucratieve zakelijke aangelegenheden in Norrland. Maar die natuurlijke hulpbronnen exploiteren, leidt vaak tot conflicten met Sami herders wanneer de gebieden waar hun rendieren grazen worden geblokkeerd of beschadigd. Hoge prijzen voor mineralen en ijzererts hebben geleid tot een explosie in prospectie*. In de afgelopen jaren steeg het aantal conflicten, en komt een regelmatige stroom van bezwaren bij de rechter terecht. Een van de geplande mijnen zou op slechts 40 kilometer ten westen van Jokkmokk moeten komen. De mijnbouwonderneming Beowulf is beschuldigd van illegale boortests die schade toebrengen aan begrazingsgebieden van de Sami. Mattias Pirak uit de Jåhkågaska Sami rendierengemeenschap vertelde Sami Radio dat kansen om grote winsten te maken met ijzererts geen excuus mogen zijn om het milieu te vernietigen. ‘Als je op die manier denkt dan moet je misschien ook elke boom omhakken, elke rivier afdammen, en elke ton ijzererts die er is opgraven,’ zei hij. ‘Het kan wel erg gemakkelijk worden om geld te verdienen, maar je moet jezelf afvragen of dit het soort wereld is waar we in willen leven.’

Geen mijnen in Jokkmokk!

Pirak en andere Sami herders organiseerden een demonstratie en lieten die samenvallen met een van de meest zichtbare happenings van de Sami cultuur. Elk jaar brengt de parade in Jokkmokk een uitbarsting van kleur in het donker van de winter, zoals de herders hun rendieren door de sneeuw leiden, gekleed in traditionele flamboyante kleding. De markt trekt doorgaans dus zo’n 40.000 bezoekers, onder hen zijn ook buitenlandse toeristen. De Sami richtten zich ook op hen met flyers in het Engels. Mattias Pirak zei dat ze na de markt zullen blijven doorgaan met hun campagne en dat ze nooit zullen opgeven. 

* Prospectie is het onderdeel van de geologie dat zich bezighoudt met het zoeken naar mineralen, kostbare metalen, fossielen en andere minerale elementen. Prospectie kun je vergelijken met de minerale exploratie die op grote schaal zoekt naar delfstoffen die commercieel van belang zijn voor bepaalde bedrijven.
Dit laatste komt van Wikipedia.

Oh ja, en vergeet vooral niet om ook even hier te kijken!

Jokkmokks marknad

Bijna is het weer zover. Van donderdag 6 t/m zaterdag 8 februari wordt de jaarlijkse wintermarkt gehouden in Jokkmokk. Wat maakt deze markt toch zo uniek?

Alleen al het feit dat deze markt al 409 jaar wordt gehouden en door de jaren heen oorlogen, sneeuwstormen en bijtende kou heeft overleefd! Kijkend naar het heden is de marktplaats nog steeds het hart, maar er is ook zoveel te doen en er zijn zo veel mensen bij betrokken, dat maakt het zo speciaal. 

En dan de sfeer niet te vergeten, alle geluiden en geuren die je waarneemt wanneer je over de krakende sneeuw op de markt loopt. Je hoort veel verschillende talen en ziet dat de mensen plezier hebben.

Maar nu hangen er donkere wolken boven Jokkmokks marknad las ik in de media. 

Het is al jaren zo dat de Zweedse belastingdienst via de kassa's precies weet wat de omzetten zijn van winkeliers. Maar op de markthandel hadden ze deze grip nog niet. 

Met ingang van 1 januari 2014 is dit echter ook van kracht geworden voor de markthandelaren. Zij zijn ook verplicht een kassa te hebben. Het probleem voor de markt in Jokkmokk is de temperatuur. De kassa's en ook mobiele pinapparaten werken niet meer als het kouder is dan ongeveer -10 °C. Als je bedenkt dat het in de eerste week van februari, de week waarin de markt altijd gehouden wordt, ook wel 30 of 40 graden kan vriezen, kan een kind nog wel begrijpen dat het een fiasco wordt met de kassa's. 

De gemeente Jokkmokk heeft de belastingdienst om een ontheffing gevraagd, maar dit is afgewezen. In uiterste nood moet alles dan in een kasboek geschreven worden met pen, het mag niet met potlood. Ook dit is niet realiseerbaar, ook een pen bevriest bij deze lage temperaturen. Nu zal het deze week helemaal niet zo koud zijn in Jokkmokk, de voorspellingen geven aan dat het tussen -5 en -10 °C zal zijn. Maar ik ben wel heel benieuwd naar het nieuws rondom de kassa's in de toekomst. 

Ik heb al eens eerder geschreven over Jokkmokk en de wintermarkt. Daar staan ook heel kleurrijke plaatjes bij van Samen in klederdracht. 

Als je die nog wilt zien kun je hier klikken.

Op deze pagina van de markt zelf, kun je een zeer stemmig filmpje bekijken van een paar minuten, het staat rechts (beeld met de ijspegels).

Gon

De Samen

De Samen (in het Nederlands doorgaans aangeduid als ’Lappen’, wat eigenlijk een scheldwoord is), die de meest noordelijke delen van het Scandinavisch schiereiland bewonen, zijn de enige oorspron­kelijke bewoners van Europa en één van ’s werelds kleinste oervolken. Er zijn ongeveer 75.000 Samen, waarvan zo´n 20.000 in Zweden leven. Hoewel de Samen op vele manieren zijn geïntegreerd in de hedendaagse Zweedse samenleving, houden zij trots en vastberaden vast aan hun traditionele gewoonten en leefstijl. Ook al hebben de Samen tegenwoordig een vaste woonplaats, hun leven kent nog een element uit hun traditionele, nomadische manier van leven: in de zomer volgen de rendierhouders en hun families de dieren op hun weg van de bossen naar de berggebieden. In Lapland (Sápmi) vind je sporen van Samische nederzettingen die teruggaan tot de IJzertijd, zo’n 9600 jaar geleden. Van oorsprong zijn de Samen jagers en vissers, die in de 16e en17e eeuw begonnen met de rendierteelt. Vandaag de dag is ongeveer 10% van de Samen werkzaam in de rendierteelt. Ze leggen met hun dieren grote afstanden af, van de bossen in de winter naar de berggebieden in de zomer, net als vroeger. Er wordt inmiddels echter gebruik gemaakt van modern materiaal als sneeuwscooters, motorfietsen en helicopters in plaats van ski’s en honden. Het enorme leefgebied van de Samen, Sápmi (Lapland), dat het uiterste noorden van het poolgebied in Zweden, Noorwegen, Finland en het Russische schiereiland Kola omvat, wordt in deze landen deels beschouwd als ’de Samische natie’. Deze vier landen kennen allen een speciaal Samisch parlement. In Zweden is het Samische parlement gevestigd in Kiruna. Een ander centrum van Samische cultuur is het stadje Jokkmokk, waar je het Zweedse Berg- en Samenmuseum Ájtte vindt en een Samische school. Jaarlijks vindt in Jokkmokk de beroemde wintermarkt plaats (Jokkmokk vintermarknad). Een evenement waar de traditionele, Samische cultuur goed vertegenwoordigd is en dat een groeiend aantal bezoekers uit de hele wereld trekt. Sommige touroperators in Lapland en Noord-Zweden organiseren speciale ’Samische excursies’ voor toeristen, zoals een tocht met een rendierslee, en andere excursies. De rendierteelt wordt wellicht beschouwd als de belangrijkste van de drie pijlers waarop de traditionele Samische cultuur rust. De andere twee zijn de Samische taal en het traditionele handwerk van het volk, dat in het Zweeds 'slöjd' (sleujd) heet. De traditionele 'joik' is een bepaalde manier van zingen die voortkomt uit de oorspronkelijke Samische volksmuziek, en is een belangrijke manier om de mondelinge tradities over te brengen.

Yes, yes, yes

We gaan weer naar het noorden!

Maar gisteren eerst nog een keer uitgebreid naar mijn moeder geweest. Mijn broer kwam ook en nog een vriendin van mijn moeder.
Ik had met opzet iets vrolijks aangetrokken. Het weer is niet om over naar huis te schrijven, behalve dan rond Koninginnedag, en het valt me erg op dat iedereen nog in van die sombere kleuren loopt alsof het nog hartje winter is. Toen ik het tehuis binnenliep ook, het personeel, de patiënten, allemaal donkere kleding.
Ik viel dus wel op met een bloesje van dit stofje (boven). Het viel zo op, dat zowel mijn broer als de vriendin van mijn moeder (die iets later kwam), zonder dat ze het van elkaar wisten aan mij vroegen of ik een 'Zweedse blouse' aan had.
'Een Zweedse blouse? Nee hoor!'

Beiden dachten dat ik het vast in een winkel van de Samen had gekocht :-)).
Ze konden zich al die vrolijke kleuren herinneren van mijn berichtjes, die ik hier in februari schreef over de jaarmarkt in Jokkmokk en later over het protest in Jokkmokk. Later vroeg nog iemand anders het.
Het lijkt natuurlijk niet op de (folklore-) kleding van de Samen, maar die vrolijke kleuren van de Samen hebben dus wel indruk gemaakt!

Morgenochtend vertrekken we dus. We rijden, zoals altijd, over de bruggen en slapen de eerste nacht in Malmö. De tweede dag slapen we in Valbo bij Gävle.

Toen ik de hond net uitliet, nam ik me voor straks mijn winterjas maar weer aan te doen, getver wat is het koud! Het lijkt Zweden wel. Hadden ze daar afgelopen week heerlijk weer, boven Stockholm hadden ze gisteren op veel plaatsen nog een keer een witte hoed. De komende week wordt er ook geen weer verwacht om over naar huis te schrijven. Geen voorjaarsgevoel.

Maar toch zoveel zin om weer te gaan.

Over de Samen, de rendieren en het antwoord op de vraag over bijvoeren

 

Samen familie bij hun tent,
door de Zweedse kunstschilder Johan Tiren 1853 - 1911
Klik maar op de foto voor een vergroting...

 

 

Oorspronkelijk waren de Samen nomaden, ze woonden in tenten in de zomer en in meer stevige hutten tijdens de koudere seizoenen. Tegenwoordig wonen de Samen in moderne huizen en gebruiken alleen tenten als tijdelijke verblijfplaats tijdens migraties van rendieren als ze niet zelf in de bergen en bossen wonen.
Vroeger noemde men de Samen, ook wel Sami, Lappen. Vandaar ook de naam Lapland natuurlijk. Tegenwoordig willen ze niet meer zo genoemd worden, voelen het als scheldwoord. Vraag me niet waarom...

Op mijn fotoblog staat een bericht over een bezoek aan het verlaten Samen dorp Sutme nabij Borgafjäll, hier niet ver vandaan. Je komt er door HIER te klikken.

Ik in de deuropening van een oude Samen hut
waar we een oude 'draadloze' bakelieten telefoon vonden.

De meeste Samen wonen in het noorden, maar er zijn Samen in heel Zweden. Samen komen voor in Noorwegen, Zweden, Finland en Rusland.
Ze hebben een eigen parlement en een nationale feestdag die op 6 februari is.



Het parlementsgebouw dat in Karasjok in het noorden van Noorwegen staat.

Het parlement van binnen.

De Samen parlementsleden 2013-2017.

De Samen vlag.

Vandaag de dag voorziet slechts 10% van de Zweedse Samen in zijn levensonderhoud door de rendieren.
Velen combineren hun familiebedrijven met toerisme, visserij, ambachten en andere beroepen. Ze lopen, net als bij ons in bijv. Volendam, natuurlijk ook niet meer aldoor in klederdracht. Dit is inmiddels vooral bij toeristische aangelegenheden.
Zoals bijvoorbeeld Per Kuhmunen die elk jaar mooie sier maakt op bijvoorbeeld de grote wintermarkt in Jokkmokk.

Per Kuhmunen

 

 

Er zijn ongeveer zo'n 250.000 rendieren in Zweden.
Natuurlijke vijanden zoals bijvoorbeeld de wolf worden door de eigenaren van de rendieren als een grote bedreiging gezien.

Rendieren eten paddenstoelen, mossen, gras en kruiden.

Suovas is een beschermde benaming voor gerookte rendiervlees filets. Rendiervlees is behoorlijk aan de prijs.

Melk van rendieren smaakt zoet en ziet eruit als gesmolten vanille-ijs.

Er zijn 51 Samen dorpen, het grootste is Sirkas in Jokkmokk.

De schoenen en handschoenen (bij klederdracht) van de Samen zijn vaak gemaakt van rendiervel.

Aan het kostuum / de klederdracht van een Same kun je zien uit welke regio hij/zij komt.

Het volkslied van de Samen (klik voor YouTube) is geschreven door Isak Saba.

Typische voornamen zijn Ante, Ristin, Sunna en Aslak.
Dubbele namen bijvoorbeeld Per-Anders, Lars-Nila en Elle-Marit.

In maart-april is de grote verhuizing van de rendieren naar de bergen want de sneeuw zal weldra verdwenen zijn, daar zullen de vrouwtjes kalven.
Dit is een filmpje van zo'n migratie van een grote kudde rendieren naar de zomerweiden in de bergen. Bij het filmpje hoor je zingen, dit is een JOIK, de traditionele zang van de Sami (of Samen).

 

Immens grote kuddes.

 

In juni-juli worden de rendierkalveren gemerkt aan hun oor. Liever gezegd door een stukje uit het oor te snijden, voor elke rendierhouder een bepaalde plek uit het oor.
Ze doen dit vaak 's nachts omdat het dan koeler is, dit kan natuurlijk omdat het gedurende deze midzomermaanden 24 uur per dag licht is.

 

N.a.v. mijn vorige bericht werd er gevraagd of de rendieren bijgevoerd worden 's winters, vooral nu het door de ijslagen tussen de sneeuw bijna niet mogelijk is om bij het mos en het gras te komen.

Het antwoord is ja, ze worden zeker bijgevoerd. Veel extra werk en kosten voor de rendierhouders.
Deze vraag is voor mij ook de aanleiding geweest deze blogpost te maken.



Een soort bix speciaal voor rendieren en reeën.

Lekker smikkelen.

Hier wordt een kleinere kudde bijgevoerd met mos.

 

 

Meer van het prachtige werk van de Zweedse kunstschilder Johan Tiren, meestal Samen en hun dieren verbeeldend, is te zien in deze slideshow (klik) op YouTube.

 

Alle afbeeldingen in dit bericht komen van internet en dus niet van mijn hand, behalve die van mezelf natuurlijk, die is gemaakt door Tineke.

 

Gon

 

 

 

Tip

Voor degenen die enthousiast zijn over onderstaande wintermarkt van Jokkmokk nog even het volgende. Na de publicatie van mijn vorige bericht is de website van Jokkmokks vintermarknad bijgewerkt. Op de homepage staat een filmpje van tweeëneenhalve minuut die een prachtige impressie geeft van de sfeer op de markt. Echt even kijken, 't is de moeite waard!!!

p.s. Morgen gaan we nog een keer naar het noorden.

Stan op de koffie, daarna behangen

Het is best fijn om internet te hebben, want we kunnen dingen plannen naar het weerbericht. Televisie hebben we hier niet. We hebben wel een tv over voor hier (van Gerda en Renée gekregen) en er hangt ook een goede schotel aan het huis. We hebben alleen nog geen abonnement genomen. Maar goed ik kwam hierop door het weerbericht. Daarom gisteren het gras gemaaid en lekker buiten genoten, toen was het echt heerlijk weer. We zagen echter de bui al hangen voor vandaag en morgen.........regen! We hadden dus in dit huis nog zo'n 10 rollen mooi behang gevonden. Het behang in de kamer was werkelijk afgrijselijk en vies! Op de foto's die ik heb gemaakt met de camcorder valt het niet erg op, maar het is echt erg lelijk. Ja ik vind het nog steeds jammer dat ik het snoertje voor verbinding tussen mijn fotocamera en de computer ben vergeten. Toch nog fijn dat ik een idee kan geven met de camcorder, maar ja die zijn nou eenmaal niet scherp. Dwaal ik weer af naar de camera's maar wilde vertellen dat wij zouden gaan behangen tijdens de twee dagen regen. Ik hoop dat het afkomt in de twee dagen, ik denk het wel. Alles stond eigenlijk klaar om te beginnen toen er werd aangebeld. Het was Stan, hij was inderdaad op vakantie geweest met de bus uit 1967. Hij was naar Finland geweest, het is van oorsprong ook een Fin. Hij had een beetje koud weer gehad zij hij, hij was teruggekomen via Jokkmokk bovenin Zweden. Met z'n 3-en koffie gedronken, was gezellig. Hij is zeker een uur geweest. Zoals altijd verliep de conversatie erg moeilijk door de taalbarrière, maar met Engels, Zweedse woordjes, Nederlands en gebaren komen we toch altijd een heel eind. Stan zegt dat hij vroeger wel wat Engels sprak, maar dat hij nu een leeg hoofd heeft. Hij vindt dat we maar Zweeds moeten leren en daar heeft hij ook wel gelijk in. Was al 9 lessen op weg, maar van de zomer is er niets van gekomen. Ik wil er komende winter weer hard tegenaan, ik vind het ook leuk hoor! Het is geen straf voor me. Maar je neemt het wel moeilijker op dan wanneer je op de middelbare school zit. In ieder geval was het ons wel duidelijk dat hij de oude vrachtwagen (mijn blogverhaal van 5 juli) had verkocht voor 2500 kronen oftewel ca. 270 euro. Toch niet gek. Degene die hem kocht ging de motor gebruiken om iets aan te drijven, wij begrepen een grote kloofmachine. We hadden het ook nog even over de bosbessenplukkers. Die komen niet uit Korea, maar uit Thailand. Stan had nogal schik omdat die mensen nogal klein zijn. "Hoeven ze niet zo ver te bukken" zei hij. Zelf is hij erg groot.

Toen Stan wegging begon het echt te regenen en gingen wij behangen. Er was een kleine onderbreking omdat Christien ook nog even langs kwam om te zeggen dat ze weer terug waren uit Holland. Haar gelijk de pakken hagelslag, drop, beschuit en kaas meegegeven. Dat hadden we voor ze meegenomen, want toen wij op weg waren hierheen kon niemand nog weten dat zij voor een overlijden naar Holland zouden moeten. Ze was zelf niet aan inkopen toegekomen en was er dus toch blij mee. Daarna weer verder met het behangen. Het is erg lastig behangen door alle later aangebrachte electradraden e.d. Maar het is zulk leuk werk als je het zo ziet opknappen!!! De foto's zijn twee aan twee ervoor en erna. Het donkere behang is dus nieuw. Zo'n mooie kleur. De vlekjes zijn esdoornblaadjes, heel mooi bescheiden. Op de 2e foto een keukenstoel van de gemeentewerf (zie gisteren) erbij.

We vonden dat we wel erg ons best gedaan hadden en er was niet veel puf meer om te koken. Wel het is ook vakantie dus we zijn lekker in Åsele gaan eten! Via een andere weg (nog niet eerder gezien) naar huis.